گزیده ای از حکمت ها و سخنان کوتاه امام علی (ع) در نهج البلاغه Reviewed by Momizat on . گزیده ای از حکمت ها و سخنان کوتاه امام علی (ع) در نهج البلاغه مذهبی:نهج البلاغه یکی از با ارزش ترین کتابهاست که در آن سخنانی از امیرالمومنین حضرت علی (ع) آقای م گزیده ای از حکمت ها و سخنان کوتاه امام علی (ع) در نهج البلاغه مذهبی:نهج البلاغه یکی از با ارزش ترین کتابهاست که در آن سخنانی از امیرالمومنین حضرت علی (ع) آقای م Rating: 0
شما اینجا هستید: خانه » مطالب مذهبی و احکام دینی » گزیده ای از حکمت ها و سخنان کوتاه امام علی (ع) در نهج البلاغه

تبلیغات

گزیده ای از حکمت ها و سخنان کوتاه امام علی (ع) در نهج البلاغه

گزیده ای از حکمت ها و سخنان کوتاه امام علی (ع) در نهج البلاغه

گزیده ای از حکمت ها و سخنان کوتاه امام علی (ع) در نهج البلاغه

مذهبی:نهج البلاغه یکی از با ارزش ترین کتابهاست که در آن سخنانی از امیرالمومنین حضرت علی (ع) آقای ما, عشق ما می باشد در اینجا ۱۱۰ مورد از حکمت ها و سخنان کوتاه موجود در نهج البلاغه قرار داده شده است.

“متن نهج البلاغه با ترجمه استاد حسین انصاریان”     

          حکمتها و سخنان کوتاه  
       

۱         ] قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ كُنْ فِى الْفِتْنَةِ كَابْنِ اللَّبُونِ; لا ظَهْرٌ فَيُرْكَبَ،
         آن حضرت فرمود: در فتنه همچون شتر بچه باش، او را نه پشتى است كه سوارش شوند،
             وَ لا ضَرْعٌ فَيُحْلَبَ.
             و نه پستانى كه شيرش دوشند.

۲         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اَزْرى بِنَفْسِهِ مَنِ اسْتَشْعَرَ الطَّمَعَ،
         و آن حضرت فرمود: آن كه طمع را شعار خود نمود نفسش را خوار ساخت،
             وَ رَضِىَ بِالذُّلِّ مَنْ كَشَفَ عَنْ ضُرِّهِ، وَ هانَتْ عَلَيْهِ نَفْسُهُ
             و كسى كه سختى خود را فاش كرد راضى به پستى شد، و آدمى كه زبانش را بر خود
             مَنْ اَمَّرَ عَلَيْها لِسانَهُ.
             امارت داد بى مقدار گشت.

۳         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ الْبُخْلُ عارٌ، وَ الْجُبْنُ مَنْقَصَةٌ، وَالْفَقْرُ
         و آن حضرت فرمود: بخل عار است، و ترس نقصان، تنگدستى
             يُخْرِسُ الْفَطِنَ عَنْ حُجَّتِهِ، وَ الْمُقِلُّ غَريبٌ فى بَلْدَتِهِ.
             زيرك را از برهانش لال كند، انسان تهيدست در ديارش غريب است.

۴         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ الْعَجْزُ آفَةٌ، وَ الصَّبْرُ شَجاعَةٌ، وَ الزُّهْدُ
         آن حضرت فرمود: ناتوانى آفت، پايدارى شجاعت، زهد در دنيا
             ثَرْوَةٌ، وَ الْوَرَعُ جُنَّةٌ، وَ نِعْمَ الْقَرينُ الرِّضى.
             ثـروت، و پاكدامنى سپر از بلاست. و رضا به قضا همنشينى نيكوست

۵         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ الْعِلْمُ وِراثَةٌ كَريمَةٌ، وَ الاْدابُ حُلَلٌ
         و آن حضرت فرمود: دانش ميراثى گرانبها، آداب پسنديده زيورهاى
             مُجَدَّدَةٌ، وَ الْفِكْرُ مِرْآةٌ صافِيَةٌ.
             تازه، و انديشه آيينه اى صاف اسـت.

۶         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ صَدْرُ الْعاقِلِ صُنْدُوقُ سِرِّهِ، وَ الْبَشاشَةُ
         و آن حضرت فرمود: سينه عاقل مخزن راز اوست، گشاده رويى
             حِبالَةُ الْمَوَدَّةِ ، وَ الاِْحْتِمالُ قَبْرُ الْعُيُـوبِ.
             دام محبت، و تحمل آزار ديگران پوشاننده عيوب انسان است.
             ] وَ رُوِىَ اَنَّهُ عَلَيْهِ السَّلامُ قالَ فِى الْعِبارَةِ عَنْ هذَا الْمَعْنى اَيْضاً:[
             و روايت شده از آن حضرت كه در زمينه فقره اخير چنين فرموده:
             وَالْمُسالَمَةُ خِباءُ الْعُيُوبِ، وَ مَنْ رَضِىَ عَنْ نَفْسِهِ كَثُرَ
             صلح و مسالمت پوشش عيبهاست. و خشمگين بر آدم از خود
             السّاخِطُ عَلَيْهِ.
             راضـى بسيار اسـت.

۷         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ الصَّدَقَةُ دَواءٌ مُنْجِحٌ، وَ اَعْمالُ الْعِبادِ
         و آن حضرت فرمود: صدقه دارويى است سودمند، و كردار بندگان
             فى عاجِلِهِمْ نُصْبُ اَعْيُنِهِمْ فى آجِلِهِمْ.
             در اين جهان پيش روى چشم آنان در آن جهان است.

۸         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اِعْجَبُوا لِهذَا الاِْنْسانِ، يَنْظُرُ بِشَحْم،
         و آن حضرت فرمود: از اين انسان شگفت زده شويد كه با پيهى مى بيند، با گوشتى
وَ يَتَكَلَّمُ بِلَحْم، وَ يَسْمَعُ بِعَظْم، وَ يَتَنَفَّسُ مِنْ خَرْم.

             مى گويد، با اسـتخوانى مى شـنود، و از حفره اى تنفس مى كنـد.

۹         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اِذا اَقْبَلَتِ الدُّنْيا عَلى قَوْم اَعارَتْهُمْ
         و آن حضرت فرمود: چون دنيا به ملّتى روى كند خوبيهاى ديگران را
             مَحاسِنَ غَيْرِهِمْ، وَ اِذا اَدْبَرَتْ عَنْهُمْ سَلَبَتْهُمْ مَحاسِنَ
             به آنان عاريت دهد، و چون پشت كند خوبيهايشان را از آنان
             اَنْفُسِهِمْ.
             سلب نمايد.

۱۰         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ خالِطُوا النّاسَ مُخالَطَةً اِنْ مِتُّمْ مَعَها بَكَوْا
         و آن حضرت فرمود: با مردم آنچنان معاشرت كنيد كه چون از دنيا رفتيد بر شما
             عَلَيْكُمْ، وَ اِنْ عِشْتُمْ حَنُّوا اِلَيْكُمْ.
             بگريند، و اگر زنده مانديد به شما ميل نمايند.
۱۱         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اِذا قَدَرْتَ عَلى عَدُوِّكَ، فَاجْعَلِ
         و آن حضرت فرمود: وقتى بر دشمن غلبه كردى، گذشت
             الْعَفْوَ عَنْهُ شُكْراً لِلْقُدْرَةِ عَلَيْهِ.
             از او را شكرانه پيروزى بر وى قرار ده.

۱۲         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اَعْجَزُ النّاسِ مَنْ عَجَزَ عَنِ اكْتِسابِ
         و آن حضرت فرمود: ضعيف ترين مردم كسى است كه از يافتن دوستان
             الاِْخْوانِ، وَ اَعْجَزُ مِنْهُ مَنْ ضَيَّعَ مَنْ ظَفِرَ بِهِ مِنْهُمْ.
             ناتوان است، و ناتوان تر از او كسى است كه دوستان به دست آورده را از دست بدهد.

۱۳         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اِذا وَصَلَتْ اِلَيْكُمْ اَطْرافُ النِّعَمِ،
         و آن حضرت فرمود: زمانى كه مقدمات نعمتها به شما رسيد،
فَلاتُنَفِّرُوا اَقْصاها بِقِلَّةِ الشُّكْرِ.

             نهايت آن را با كمى شكر از خود مرانيد.

۱۴         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ مَنْ ضَيَّعَهُ الاَْقْرَبُ، اُتيحَ لَهُ الاَْبْعَدُ.
         و آن حضرت فرمود: آن را كه نزديك واگذارد، يارى بيگانه بسيار دور را دريابد.

۱۵         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ ما كُلُّ مَفْتُون يُعاتَبُ.
         و آن حضرت فرمود: نه هر گرفتارى بايد در معرض سرزنش قرار گيرد.

۱۶         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ تَذِلُّ الاُْمُورُ لِلْمَقاديرِ، حَتّى يَكُونَ
         و آن حضرت فرمود: امور رام مقدّرات است، تا بدان جا كه گاهى
             الْحَتْفُ فِى التَّدْبيرِ.
             مرگ آدمى به تدبير خود اوست.

۱۷         ] وَ سُئِلَ عَلَيْهِ السّلامُ عَنْ قَوْلِ الرَّسُولِ صَلَّى اللّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ:
         و سؤال كردند از آن حضرت از مفهوم گفته رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم:
             «غَيِّرُوا الشَّيْبَ، وَ لاتَشَبَّهُوا بِالْيَهُودِ» فَقالَ عَلَيْهِ السّلامُ:[
             «موى سپيد را تغيير دهيد و خود را شبيه يهود ننماييد» پرسيدند، آن حضرت فرمود:
             اِنَّما قالَ صَلَّى اللّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ ذلِكَ وَ الدّينُ قُلٌّ،
             پيامبر اين سخن را وقتى فرمود كه شمار اهل دين اندك بود،
             فَاَمَّا الاْنَ وَ قَدِ اتَّسَعَ نِطاقُهُ، وَ ضَرَبَ بِجِرانِهِ، فَامْرُؤٌ
             اما امروز كه سفره اسلام گسترده شده، و استوار و پابرجا گشته، مرد است
             وَ مَا اخْتارَ.
             و اختـيـارش  .

۱۸         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ فِى الَّذينَ اعْتَزَلُوا الْقِتالَ مَعَهُ:[ خَذَلُوا الْحَقَّ،
         و آن حضرت درباره كسانى كه از جهاد در كنار او دورى جستند فرمود: حق را فرو گذاشتند،
             وَ لَمْ يَنْصُرُوا الْباطِلَ.
             و بـه يـارى باطل برنخاسـتند.

۱۹         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ مَنْ جَرى فى عِنانِ اَمَلِهِ عَثَرَ بِاَجَلِهِ.
         و آن حضرت فرمود: آن كه در پى آرزويش بشتابد به اجل خويش به سر درآيد.

۲۰         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اَقيلُوا ذَوِى الْمُرُوءاتِ عَثَراتِهِمْ، فَما
         و آن حضرت فرمود: از لغزش جوانمردان بگذريد، چه اينكه
             يَعْثُرُ مِنْهُمْ عاثِرٌ اِلاّ وَ يَدُهُ بِيَدِاللّهِ يَرْفَعُهُ.
             كسى از آنها نيست كه بلغزد جز آنكه خدايش دست گيرد و بلندش سازد.

۲۱         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ قُرِنَتِ الْهَيْبَةُ بِالْخَيْبَةِ، وَ الْحَياءُ بِالْحِرْمانِ.
         و آن حضرت فرمود: ترس قرين يأس، و كم رويى همراه با محروميت است.
             وَالْفُرْصَةُ تَمُرُّ مَرَّ السَّحابِ، فَانْتَهِزُوا فُرَصَ الْخَيْرِ.
             فرصت به مانند ابر گذرا مى گذرد، پس فرصت هاى نيك را غنيمت دانيد.

۲۲         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ لَنا حَقٌّ فَاِنْ اُعْطيناهُ، وَ اِلاّ رَكِبْنا
         و آن حضرت فرمود: ما را حقّى است اگر به ما داده شود (چه بهتر)، ورنه بر ترك
             اَعْجازَ الاِْبِلِ وَ اِنْ طالَ السُّرى.
             شتران سوار شويم هرچند اين شبروى طولانى شود.
             ] وَ هذَا الْقَوْلُ مِنْ لَطيفِ الْكَلامِ وَ فَصيحِهِ. وَ مَعْناهُ اَنّا اِنْ لَمْ نُعْطَ حَقَّنا
             اين از سخنان لطيف و فصيح امام است. مفهومش اين است كه اگر حقّ ما داده نشود به مانند افراد
             كُنّا اَذِلاّءَ. وَ ذلِكَ اَنَّ الرَّديفَ يَرْكَبُ عَجُزَ الْبَعيرِ
             از چشم افتاده خواهيم بود. و اين به خاطر اين است كه آن كه پشت سر راكب سوار مى شود
             كَالْعَبْدِ وَ الاَْسيرِ وَ مَنْ يَجْرى مَجْراهُما.[
             مانند برده و اسير و كسى است كه در مرتبه اينان است.

۲۳         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ مَنْ اَبْطَاَ بِهِ عَمَلُهُ، لَمْ يُسْرِعْ بِهِ نَسَبُهُ.
         وآن حضرت فرمود: آن كه كردارش او را به كندى حركت دهد، نسبش وى را سرعت ندهد.
             ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ مِنْ كَفّاراتِ الذُّنُوبِ الْعِظامِ اِغاثَةُ
             و آن حضرت فرمود: از كفّاره هاى گناهان بزرگ به داد دادخواه
             الْمَلْهُوفِ، وَالتَّنْفيسُ عَنِ الْمَكْرُوبِ.
             رسيدن، و اندوه اندوهگين را برطرف كردن است.

۲۵         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ يابْنَ آدَمَ، اِذا رَاَيْتَ رَبَّكَ سُبْحانَهُ
         و آن حضرت فرمود: اى پسر آدم، چون ببينى خداوند سبحان نعمت هايش را پى در پى
             يُتابعُ عَلَيْكَ نِعَمَهُ وَ اَنْتَ تَعْصيهِ فَاحْذَرْهُ.
             به سوى تو مى فرستد درحالى كه او را نافرمانى مى كنى از وى برحذر باش.

۲۶         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ ما اَضْمَرَ اَحَدٌ شَيْئاً اِلاّ ظَهَرَ فى
         و آن حضرت فرمود: كسى چيزى را در درونش پنهان نمى كند مگر اينكه از سخنان
             فَلَتاتِ لِسانِهِ وَ صَفَحاتِ وَجْهِـهِ.
             بى تأمّلش و از صفحات رخسارش آشكار مى گردد.

۲۷         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اِمْشِ بِدائِكَ ما مَشى بِكَ.
         و آن حضرت فرمود: با بيماريت راه برو تا جايى كه با تو راه مى رود.

۲۸         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اَفْضَلُ الزُّهْدِ اِخْفاءُ الزُّهْدِ.
         و آن حضرت فرمود: برترين زهد نهان داشتن زهد است.

۲۹         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اِذا كُنْتَ فى اِدْبار وَ الْمَوْتُ فى اِقْبال،
         و آن حضرت فرمود: زمانى كه به دنيا پشت كرده اى و مرگ به تو روى نموده،
             فَمـا اَسْـرَعَ الْمُلْتَـقى!
             به هم رسيدن تو و مرگ چه سريع است!

۳۰         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اَلْحَذَرَ الْحَذَرَ! فَوَاللّهِ لَقَدْ سَتَرَ، حَتّى
         و آن حضرت فرمود: حذر، حذر! به خدا قسم هرآينه بر گناه پرده پوشيده، تا جايى كه
             كَاَنَّهُ قَدْ غَفَرَ.
             گويا آمرزيده است.

۳۱         ] وَ سُئِلَ عَلَيْهِ السَّلامُ عَنِ الاِْيمانِ فَقال:[ الاْيمانُ عَلى اَرْبَع  ِ دَعائِمَ:
         از حضرتش در رابطه با ايمان سؤال شد، پاسخ داد: ايمان استوار بر چهار پايه است:
             عَلَى الصَّبْرِ وَالْيَقينِ وَ الْعَدْلِ وَالْجِهادِ.
             شـكيبايى  ، بـاور  ، عـدالـت  ، جهـاد  .
             وَالصَّبْرُ مِنْها عَلى اَرْبَع  ِ شُعَب: عَلَى الشَّوْقِ وَ الشَّفَقِ
             شكيبايى را چهار شعبه است: اشتياق، ترس،
             وَ الزُّهْدِ وَالتَّرَقُّبِ. فَمَنِ اشْتاقَ اِلَى الْجَنَّةِ سَلا عَنِ
             زهد، انتظار. آن كه مشتاق بهشت است دل از
             الشَّهَواتِ. وَ مَنْ اَشْفَقَ مِنَ النّارِ اجْتَنَبَ الْمُحَرَّماتِ. وَ مَنْ
             شهوات گرداند. آن كه در ترس از آتش است از محرمات دورى كرد. آن كه
             زَهِدَ فِى الدُّنْيَا اسْتَهانَ بِالْمُصيباتِ. وَ مَنِ ارْتَقَبَ الْمَوْتَ
             بى رغبت به دنياست مصائب را آسان شمرد. و آن كه در انتظار مرگ است
             سارَعَ اِلَى الْخَيْراتِ.
             بـه سـوى خيـرات شـتافت.
             وَ الْيَقينُ مِنْها عَلى اَرْبَع  ِ شُعَب: عَلى تَبْصِرَةِ الْفِطْنَةِ،
             باور را چهار شعبه است: بينايى زيركانه،
             وَ تَاَوُّلِ الْحِكْمَةِ، وَ مَوْعِظَةِ الْعِبْرَةِ، وَ سُنَّةِ الاَْوَّلينَ. فَمَنْ
             دريافت حكيمانه، پندگيرى از ديگران، و اقتدا به روش پاكان. آن كه
           تَبَصَّرَ فِى الْفِطْنَةِ تَبَيَّنَتْ لَهُ الْحِكْمَةُ. وَ مَنْ تَبَيَّنَتْ لَهُ الْحِكْمَةُ
             در زيركى بينايى يافت حكمت برايش روشن شد. و هركه را حكمت روشن شد
             عَرَفَ الْعِبْرَةَ. وَمَنْ عَرَفَ الْعِبْرَةَ فَكاَنَّما كانَ فِى الاَْوَّلينَ.
             پندگيرى را دانست. و هر كه پندگيرى را دانست چنان مانَد كه در ميان گذشتگان بوده.
             وَ الْعَدْلُ مِنْها عَلى اَرْبَع  ِ شُعَب: عَلى غائِصِ الْفَهْمِ، وَ غَوْرِ
             عدالت را چهار شعبه است: فهم درست، غواصى
             الْعِلْمِ، وَ زُهْرَةِ الْحُكْمِ، وَ رَساخَةِ الْحِلْمِ. فَمَنْ فَهِمَ عَلِمَ
             دانـش ، داورى روشـن  ، اسـتوارى در بـردبـارى  . آن كه درست فهميد اعماق دانش را
             غَوْرَ الْعِلْمِ. وَ مَنْ عَلِمَ غَوْرَ الْعِلْمِ صَدَرَ عَنْ شَرائِع  ِ الْحُكْمِ.
             دريافت. كسى كه اعماق دانش را دريافت از آبشخور احكام شريعت سيراب بازگشت.
             وَ مَنْ حَلُمَ لَمْ يُفَرِّطْ فى اَمْرِهِ وَ عاشَ فِى النّاسِ حَميداً.
             و هر كه بردبارى ورزيد در كارش كوتاهى نكرد، و درميان مردم به ستودگى و نيكى زندگى نمود.
             وَ الْجِهادُ مِنْها عَلى اَرْبَع  ِ شُعَب: عَلَى الاَْمْرِ بِالْمَعْرُوفِ،
             جهاد را چهار شعبه است: امر به معروف،
             وَالنَّهْىِ عَنِ الْمُنْكَرِ، وَ الصِّدْقِ فِى الْمَواطِنِ، وَ شَنَآنِ
             نهى از منكر، صداقت در مواضع حق، دشمنى با
             الْفاسِقينَ. فَمَنْ اَمَرَ بِالْمَعْرُوفِ شَدَّ ظُهُورَ الْمُؤْمِنينَ.
             بدكاران. آن كه به امر به معروف برخاست مردم مؤمن را توانا نمود.
             وَ مَنْ نَهى عَنِ الْمُنْكَرِ اَرْغَمَ اُنُوفَ الْمُنافِقينَ. وَ مَنْ صَدَقَ
             و هر كه نهى از منكر كرد بينى منافقان را به خاك ذلت رساند. و آن كه صدق
             فِى الْمَواطِنِ قَضى ما عَلَيْهِ. وَ مَنْ شَنِئَ الْفاسِقينَ وَ غَضِبَ
             در مواضع حق را رعايت نمود به وظيفه اش عمل كرد. و هركس با بدكاران دشمنى كرد و
لِلّهِ غَضِـبَ اللّهُ لَـهُ وَ اَرْضـاهُ يَـوْمَ الْقِيامَـةِ.
             براى خدا خشم گرفت خداوند به خاطر او خشم گيرد و او را در قيامت خشنود سازد.
             وَالْكُفْرُ عَلى اَرْبَع  ِ دَعائِمَ: عَلَى التَّعَمُّقِ وَ التَّنازُع  ِ وَ الزَّيْغ  ِ
             كفر استوار بر چهار پايه است: كنجكاوى ناصواب، زد و خورد با مردم، انحراف از حق،
             وَالشِّقاقِ. فَمَنْ تَعَمَّقَ لَمْ يُنِبْ اِلَى الْحَقِّ. وَ مَنْ كَثُرَ نِزاعُهُ
             و دشمنى. آن كه كنجكاوى ناصواب كرد به حق بازنگشت. و آن كه از پى
             بِالْجَهْلِ دامَ عَماهُ عَنِ الْحَقِّ. وَ مَنْ زاغَ ساءَتْ عِنْدَهُ
             جهالت به زد و خورد با مردم برخاست پيوسته از ديدن حق كور شد. و آن كه از حق
             الْحَسَنَةُ، وَحَسُنَتْ عِنْدَهُ السَّيِّئَةُ، وَ سَكِرَ سُكْرَ الضَّلالَةِ.
             منحرف گشت خوبى را بدى و بدى را خوبى ديده و دچار مستى گمراهى شد.
             وَ مَنْ شاقَّ وَعُرَتْ عَلَيْهِ طُرُقُهُ، وَاَعْضَلَ عَلَيْهِ اَمْرُهُ، وَ ضاقَ
             و آن كه دشمنى نمود راههايش دشوار، و كارش سخت، و راه نجاتش
             عَلَيْهِ مَخْرَجُهُ.
             تـنـگ گشــت  .
             وَالشَّكُّ عَلى اَرْبَع  ِ شُعَب: عَلَى التَّمارى وَ الْهَوْلِ وَالتَّرَدُّدِ
             شك بر چهار پايه است: جدال، ترس، دودلى،
             وَالاِْسْتِسْلامِ. فَمَنْ جَعَلَ الْمِراءَ دَيْدَناً لَمْ يُصْبِحْ لَيْلُهُ.
             و خودباختن. آن كه جدال را شيوه خود كرد شبِ گمراهيش صبح هدايت نشد.
             وَ مَنْ هالَهُ ما بَيْنَ يَدَيْهِ نَكَصَ عَلى عَقِبَيْهِ. وَ مَنْ تَرَدَّدَ فِى
             و هر كه را ترسـاند آنچـه پيش رو داشـت عقبگـرد نمـود. و هر كس ملازم
             الرَّيْبِ وَطِئَتْهُ سَنابِكُ الشَّياطينِ. وَ مَنِ اسْتَسْلَمَ لِهَلَكَةِ
             دودلى گشت. گامهاى شيطان پايمالش كرد. و آن كه به هلاكت دنيا و آخرت تن داد
             الدُّنْيا وَ الاْخِرَةِ هَلَكَ فيهِما.
             در هـر دو جهـان نپابـود شـد.
             ] وَ بَعْدَ هذا كَلامٌ تَرَكْنا ذِكْرَهُ خَوْفَ الاِْطالَةِ وَالْخُرُوج  ِ عَنِ الْغَرَضِ
             پس از اين سخن گفتارى بود كه آن را از ترس طولانى شدن و بيرون رفتن از روشى كه قصد
             الْمَقْصُودِ فى هذَا الْكِتابِ[.
             ما در اين كتاب است واگذاشتيم.

۳۲         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ فاعِلُ الْخَيْرِ خَيْرٌ مِنْهُ، وَ فاعِلُ الشَّرِّ شَرٌّ مِنْهُ.
         و آن حضرت فرمود: از نيكى بهتر نيكوكار، و از بدى بدتر بدكار است.

۳۳         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ كُنْ سَمْحاً وَ لاتَكُنْ مُبَذِّراً. وَ كُنْ مُقَدِّراً
         و آن حضرت فرمود: بخشنده باش نه بيش از حدّ، اندازه نگاه دار
             وَ لاتَكُنْ مُقَتِّراً.
             نه در حدّ سختگيرى.

۳۴         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اَشْرَفُ الْغِنى تَرْكُ الْمُنى.
         و آن حضرت فرمود: برترين بى نيازى واگذاردن آرزوهاست.

۳۵         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ مَنْ اَسْرَعَ اِلَى النّاسِ بِما يَكْرَهُونَ،
         و آن حضرت فرمود: كسى كه به كارهايى كه مردم را خوشايند نيست بشتابد،
             قالُوا فيهِ ما لايَعْلَمُونَ.
             مردم آنچه را نمى دانند در حق او مى گويند.

۳۶         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ مَنْ اَطالَ الاَْمَلَ اَساءَ الْعَمَلَ.
         و آن حضرت فرمود: آن كه آرزو را طولانى كند كارش را زشت سازد.

۳۷         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السّلامُ، وَ قَدْ لَقِيَهُ عِنْدَ مَسيرِهِ اِلَى الشّامِ دَهاقينُ الاَْنْبارِ
         و آن حضرت در وقت رفتن به شام كه كشاورزان شهر انبار با ديدن حضرت به نشانه احترام
فَتَرَجَّلُوا لَهُ وَ اشْتَدُّوا بَيْنَ يَدَيْهِ:[ ما هذَا الَّذى صَنَعْتُمُوهُ؟!

             از اسبها پياده شده و پيشاپيش آن بزرگوار دويدند، فرمود: اين چه عملى بود از شما سر زد؟!
             ] فَقالُوا: خُلُقٌ مِنّا نُعَظِّمُ بِهِ اُمَراءَنا. فَقالَ: [
             گفتند: برنامه اى است كه با آن سران خود را بزرگ مى شماريم. فرمود:
             وَ اللّهِ ما يَنْتَفِعُ بِهذا اُمَراؤُكُمْ، وَ اِنَّكُمْ لَتَشُقُّونَ عَلى
             به خدا قسم زمامداران شما از اين كار سود نمى برند، و شما با اين عمل
             اَنْفُسِكُمْ فى دُنْياكُمْ، وَ تَشْقَوْنَ بِهِ فى آخِرَتِكُمْ. وَ ما اَخْسَرَ
             در دنيا به مشقت مى افتيد، و در آخرت دچار بدبختى مى شويد. و چه خسارتبار است
             الْمَشَقَّةَ وَراءَها الْعِقابُ، وَ اَرْبَحَ الدَّعَةَ مَعَها الاَْمانُ
             مشقتى كه به دنبال آن كيفر الهى است، و چه سودمند است آسايشى كه به همراه آن ايمنى
             مِـنَ النّـارِ !
             از آتش جهنم است!

۳۸         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السّلامُ لاِبْنِهِ الْحَسَنِ عَلَيْهِ السَّلامُ:[ يا بُنَىَّ، احْفَظْ عَنّى
         به فرزندش حضرت حسن عليه السلام فرمود: پسرم! دو چهار برنامه
             اَرْبَعاً وَ اَرْبَعاً، لايَضُرُّكَ ما عَمِلْتَ مَعَهُنَّ: اِنَّ اَغْنَى الْغِنَى
             را از من حفظ كن كه آنچه با آنها به جاى آورى دچار زيانت نمى كند: برترين بى نيازى
             الْعَقْلُ، وَ اَكْبَرَ الْفَقْرِ الْحُمْقُ، وَ اَوْحَشَ الْوَحْشَةِ الْعُجْبُ،
             خرد است، بزرگترين نادارى بى خردى است، بالاترين وحشت خودبينى،
             وَ اَكْرَمَ الْحَسَبِ حُسْنُ الْخُلُقِ.
             و گرامى ترين حسب حسن خلق است.
             يا بُنَىَّ، اِيّاكَ وَ مُصادَقَةَ الاَْحْمَقِ، فَاِنَّهُ يُريدُ اَنْ يَنْفَعَكَ
             پسرم، از دوستى با احمق برحذر باش، كه مى خواهد تو را سود دهد ولى زيان
             فَيَضُرَّكَ. وَ اِيّاكَ وَ مُصادَقَةَ الْبَخيلِ، فَاِنَّهُ يَقْعُدُ عَنْكَ اَحْوَجَ
             مى رساند. از رفاقت با بخيل بپرهيز، چه اينكه آنجا كه به شدت به او نيازمندى از تو دريغ
             ما تَكُونُ اِلَيْهِ. وَ اِيّاكَ وَ مُصادَقَةَ الْفاجِرِ، فَاِنَّهُ يَبيعُكَ
             خواهد كرد. و از دوستى با بدكار كناره بگير، زيرا تو را به اندك چيزى
             بِالتّافِهِ. وَ اِيّاكَ وَ مَصَادَقَةَ الْكَذّابِ، فَاِنَّهُ كَالسَّرابِ، يُقَرِّبُ
             مى فروشد. و از رفاقت با دروغگو حذر كن، چرا كه مانند سراب است، دور را در نظرت
             عَلَيْكَ الْبَعيدَ، وَ يُبَعِّدُ عَلَيْكَ الْقَريبَ.
             نزديك  ، و نزديك را دور مى كند  .

۳۹         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ لا قُرْبَةَ بِالنَّوافِل اِذا اَضَرَّتْ بِالْفَرائِضِ.
         و آن حضرت فرمود: با انجام مستحبات در حالى كه به واجبات زيان رساند تقرّبى به حق نيست.

۴۰         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ لِسانُ الْعاقِلِ وَراءَ قَلْبِهِ، وَ قَلْبُ الاَْحْمَقِ
         و آن حضرت فرمود: زبان عاقل در پسِ قلب او، و دل نادان
             وَراءَ لِسانِهِ.
             پشت زبان اوست.
             ] وَ هذا مِنَ الْمَعانِى الْعَجيبَةِ الشَّريفَةِ. وَ الْمُرادُ بِهِ اَنَّ الْعاقِلَ لايُطْلِقُ لِسانَهُ
             اين قطعه از معانى شگفت و شريف است. منظور اين است كه عاقل در هر سخنى
             اِلاّ بَعْدَ مُشاورَةِ الرَّوِيَّةِ وَ مُؤامَرَةِ الْفِكْرَةِ، وَالاَْحْمَقُ تَسْبِقُ حَذَفاتُ لِسانِهِ
             جز با مشورت دل و صلاحديد فكر وارد نمى شود، ولى احمق سخن گفتن و ريخت و پاش زبانش
             وَ فَلَتاتُ كَلامِهِ مُراجَعَةَ فِكْرِهِ وَ مُماخَضَةَ رَأْيِهِ. فَكَاَنَّ لِسانَ الْعاقِلِ تابِعٌ
             پيش از رجوع به انديشه و تأمّل و تدبّر است. بنابراين چنان است كه زبان عاقل پيرو
             لِقَلْبِهِ، وَ كَاَنَّ قَلْبَ الاَْحْمَقِ تابِعٌ لِلِسانِهِ[.
             قلـب او  ، و قلـب احمـق تابـع زبـان اوسـت  .

۴۱         ] وَ قَدْ رُوِىَ عَنْهُ عَلَيْهِ السَّلامُ هذَا الْمَعْنى بِلَفْظ آخَرَ وَ هُوَ قَوْلُهُ:[ قَلْبُ
         اين معنا به لفظى ديگر از حضرت روايت شده و آن سخن آن حضرت است: دل
             الاَْحْمَقِ فى فيهِ، وَ لِسانُ العاقِلِ فى قَلْبِهِ. ] وَ مَعْناهُما واحِدٌ.[
             احمق در دهان او، و زبان خردمند در قلب اوست. و معناى هر دو جمله يكى است.

۴۲         ] وَ قـالَ عَلَيْهِ السَّلامُ لِبَعْضِ اَصْحابِهِ فى عِلَّة اعْتَلَّها : [
         و آن حضرت به يكى از يارانش به وقتى كه بيمار شده بود، فرمود:
             جَعَلَ اللّهُ ما كانَ مِنْ شَكْواكَ حَطّاً لِسَيِّئاتِكَ، فَاِنَّ
             خداوند آنچه را از بيمارى به تو رسيده سبب سقوط گناهانت قرار داد، زيرا در
             الْمَرَضَ لا اَجْرَ فيهِ وَلكِنَّهُ يَحُطُّ السَّيِّئاتِ، وَ يَحُتُّها حَتَّ
             بيمارى اجرى نيست ولى گناهان را همچون ريختن برگها از درخت از صفحه پرونده
             الاَْوْراقِ. وَ اِنَّمَا الاَْجْرُ فِى الْقَوْلِ بِاللِّسانِ، وَ الْعَمَلِ
             مى ريزد. پاداش در گفتارِ به زبان، و عملِ به دست و
             بِالاَْيْدى وَ الاَْقْدامِ. وَ اِنَّ اللّهَ سُبحانَهُ يُدْخِلُ بِصِدقِ النِّيَّةِ
             پاست. خداوند سبحان محض صدق نيّت و شايستگى باطن،
             وَ السَّريرَةِ الصّالِحَةِ مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ الْجَنَّةَ.
             هر كدام از بندگانش را بخواهد وارد بهشت مى كند.
             ] وَ اَقُولُ: صَدَقَ عَلَيْهِ السَّلامُ «اِنَّ الْمَرَضَ لا اَجْرَ فيهِ» لاَِنَّهُ
             مؤلف گويد: اينكه امام فرموده «بيمارى را از جانب خدا پاداش نيست» صحيح است، چه اينكه
             مِنْ قَبيلِ ما يُسْتَحَقُّ عَلَيْهِ الْعِوَضُ، لاَِنَّ الْعِوَضَ يُسْتَحَقُّ عَلى ما كانَ
             بيمارى از جمله امورى است كه آن را عوض است نه مزد، زيرا استحقاق عوض در برابر
             فى مُقابَلَةِ فِعْلِ اللّهِ تَعالى بِالْعَبْدِ مِنْ الاْلامِ وَ الاَْمْراضِ وَ ما يَجْرى مَجْرى
             دردها و بيماريها و امثال اينهاست كه از جانب خدا به عبد مى رسد،
             ذلِكَ، وَ الاَْجْرُ وَالثَّوابُ يُسْتَحَقّانِ عَلى ما كانَ فى مُقَابَلَةِ فِعْلِ الْعَبْدِ،
             و اجر پاداش در برابر كارى است كه عبد انجام مى دهد و مستحق آنها مى گردد، روى اين حساب
             فَبَيْنَهُما فَرْقٌ قَدْبَيَّنَهُ عَلَيْهِ السّلامُ كَما يَقْتَضيهِ عِلْمُهُ الثّاقِبُ وَ رَأْيُهُ الصّائِبُ[.
             بين عوض و پاداش فرق است كه امام آن فرق را با علم نافذ و رأى صائب و درست خود بيان نموده.

۴۳         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السّلاَمُ فى ذِكْرِ خَبّابِ بْنِ الاَْرَتِّ:[ يَرْحَمُ اللّهُ
         و آن حضرت درباره خبّاب بن اَرَت فرمود: خداوند خبّاب بن ارت را
             خَبّابَ بْنَ الاَْرَتِّ، فَلَقَدْ اَسْلَمَ راغِباً، وَ هاجَرَ طائِعاً، وَ قَنِعَ
             رحمت كند، از روى رغبت اسلام آورد، و به خاطر اطاعت از حق هجرت نمود، و به آنچه
             بِالْكَفافِ، وَ رَضِىَ عَنِ اللّهِ، وَ عاشَ مُجاهِداً.
             او را كافى بود قناعت ورزيد، و از خداوند خشنود بود، و جهادگر در راه حق زيست.

۴۴         ] وَ قالَ عَلَيْهِ اَلسَّلامُ: [ طُوبى لِمَنْ ذَكَرَ الْمَعادَ، وَ عَمِلَ لِلْحِسابِ،
         و آن حضرت فرمود: خوشا به حال كسى كه به ياد معاد بود، و براى حساب كار كرد،
             وَقَنِعَ بِالْكَفافِ، وَ رَضِىَ عَنِ اللّهِ.
             و به آنچه او را كفايت مى نمود قناعت ورزيد، و با خشنودى از خدا زيست.

۴۵         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ لَوْ ضَرَبْتُ خَيْشُومَ الْمُؤْمِنِ بِسَيْفى
         و آن حضرت فرمود: اگر با اين شمشير بر بُن بينى مؤمن زنم كه با
             هذا عَلى اَنْ يُبْغِضَنى ما اَبْغَضَنى. وَ لَوْ صَبَبْتُ الدُّنْيا
             من دشمنى ورزد دشمنى نخواهد كرد. و اگر تمام جهان را در
             بِجَمّاتِها عَلَى الْمُنافِقِ عَلى اَنْ يُحِبَّنى ما اَحَبَّنى. وَ ذلِكَ
             كام منافق ريزم كه مرا دوست بدارد دوست نخواهد داشت. زيرا
             اَنَّهُ قُضِىَ فَانْقَضى عَلى لِسانِ النَّبِىِّ الاُْمِّىِّ صَلَّى اللّهُ عَلَيْهِ
             قضا جارى شده و بر زبان پيامبر امّى صلّى اللّه عليه و آله
وَ آلِهِ اَنَّهُ قالَ: «يا عَلِىُّ، لايُبْغِضُكَ مُؤْمِنٌ، وَ لايُحِبُّكَ مُنافِقٌ.»

             گذشته كه فرمود: يا على، مؤمن تو را دشمنى نكند، و منافق تو را دوست ندارد.»

۴۶         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ سَيِّئَةٌ تَسُوءُكَ خَيْرٌ عِنْدَاللّهِ مِنْ حَسَنَة
         و آن حضرت فرمود: كار زشتى كه تو را برنجاند، نزد خداوند از عملى كه تو را دچار
             تُعْـجِبُـكَ .
             خودبينى نمايد بهتر است.

۴۷         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ قَدْرُ الرَّجُلِ عَلى قَدْرِ هِمَّتِهِ، وَ صِدْقُهُ
         و آن حضرت فرمود: اندازه مرد به اندازه همت او، و صداقتش
             عَلى قَدْرِ مُرُوءَتِهِ، وَ شَجاعَتُهُ عَلى قَدْرِ اَنَفَتِهِ، وَ عِفَّتُهُ عَلى
             به مقدار جوانمردى او، و دليريش به اندازه عار داشتنش از كار زشت، و پاكدامنيش
             قَـدْرِ غيرَتِـهِ.
             به ميزان غيرت اوست.

۴۸         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ الظَّفَرُ بِالْحَزْمِ، وَ الْحَزْمُ بِاِجالَةِ الرَّأْىِ،
         و آن حضرت فرمود: پيروزى به احتياط، و احتياط در به كارگيرى رأى،
             وَ الرَّأْىُ بِتَحْصينِ الاَْسْرارِ.
             و رأى به حفظ اسرار است.

۴۹         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اِحْذَرُوا صَوْلَةَ الْكَريمِ اِذا جاعَ، وَ اللَّئيمِ
         و آن حضرت فرمود: از حمله كريم چون گرسنه شود، و از حمله پست
             اِذا شَـبِـعَ  .
             چون سير شود بپرهيزيد.

۵۰         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ قُلُوبُ الرِّجالِ وَحْشِيَّةٌ، فَمَنْ تاَلَّفَها
         و آن حضرت فرمود: دلهاى مردمان وحشى است، هر كس به آنها الفت
             اَقْبَلَـتْ عَلَيْـهِ .
             جويد به او روى آورند.

۵۱         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ عَيْبُكَ مَسْتُورٌ ما اَسْعَدَكَ جَدُّكَ.
         و آن حضرت فرمود: عيبت پوشيده است تا وقتى كه دولت و نعمت تو را مساعدت كند.

۵۲         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اَوْلَى النّاسِ بِالْعَفْوِ اَقْدَرُهُمْ عَلَى الْعُقُوبَةِ.
         و آن حضرت فرمود: سزاوارترين مردم به گذشت، تواناترين آنان به مجازات است.

۵۳         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ السَّخاءُ ما كانَ ابْتِداءً، فَاَمّا ما كانَ
         و آن حضرت فرمود: سخاوت آن است كه بى درخواست باشد، ولى آنچه را
             عَـنْ مَسْاَلَـة فَحَيـاءٌ وَ تَـذَمُّـمٌ .
             به درخواست بخشند به خاطر حيا و براى رهايى از بدگويى است.

۵۴         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ لا غِنى كَالْعَقْلِ، وَ لا فَقْرَ كَالْجَهْلِ،
         و آن حضرت فرمود: ثروتى چون عقل، و فقرى چون جهل،
             وَلا ميراثَ كَالاَْدَبِ، وَلا ظَهيرَ كَالْمُشاوَرَةِ.
             و ميراثى چون ادب، و پشتيبانى همچون مشورت نيست.

۵۵         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ الصَّبْرُ صَبْرانِ: صَبْرٌ عَلى ما تَكْرَهُ،
         و آن حضرت فرمود: صبر دو صبر است: صبر بر آنچه ميل ندارى (عبادت)،
             وَ صَبْـرٌ عَمّا تُحِبُّ.
             و صبر از آنچه دوست ندارى .

۵۶         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ الْغِنى فِى الْغُرْبَةِ وَطَنٌ، وَالْفَقْرُ فِى الْوَطنِ
         و آن حضرت فرمود: ثروت در غربت وطن، و تهيدستى در وطن
             غُـرْبَـةٌ  .
                         غربت است.

۵۷         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ الْقَناعَةُ مالٌ لايَنْفَدُ.
         و آن حضرت فرمود: قناعت گنجى است كه تمام نمى شود.
             ] وَ قَدْ رُوِىَ هذَا الْكَلامُ عَنِ النَّبِىِّ صَلَّى اللّهُ عَلَيْهِ وَآله.[
             و اين سخن از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله هم نقل شده.

۵۸         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ الْمالُ مادَّةُ الشَّهَواتِ.
         و آن حضرت فرمود: مال مادّه شهوات است.

۵۹         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ مَنْ حَذَّرَكَ كَمَنْ بَشَّرَكَ.
         و آن حضرت فرمود: آن كه تو را از بدى بيم دهد چون كسى است كه به خوبى مژده دهد.

۶۰         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اللِّسانُ سَبُعٌ، اِنْ خُلِّىَ عَنْهُ عَقَرَ.
         و آن حضرت فرمود: زبان درنده اى است، كه اگر آزادش گذارند بگزد.

۶۱         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ الْمَرْاَةُ عَقْرَبٌ حُلْوَةُ اللَّسْبَةِ.
         و آن حضرت فرمود: زن عقربى است كه گزيدنش شيرين است.

۶۲         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اِذا حُيّيتَ بِتَحِيَّة فَحَىِّ بِاَحْسَنَ مِنْها،
         و آن حضرت فرمود: چون تو را سلام كنند بهتر از آن را پاسخ ده،
             وَ اِذا اُسْدِيَتْ اِلَيْكَ يَدٌ فَكافِئْها بِما يُرْبى عَلَيْها، وَالْفَضْلُ
             و هرگاه احسانت نمايند آن را به افزونتر پاداش ده، گرچه برترى
             مَــعَ ذلِــكَ لِـلْبـادى  .
             براى كسى است كه ابتداى به تحيّت و احسان نموده.

۶۳         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ الشَّفيعُ جَناحُ الطّالِبِ.
         و آن حضرت فرمود: شفاعت كننده پر و بال شفاعت خواه است.

۶۴         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اَهْلُ الدُّنْيا كَرَكْب يُسارُ بِهِمْ وَ هُمْ نِيامٌ.
         و آن حضرت فرمود: اهل دنيا چون كاروانى هستند كه آنان را مى برند در حالى كه درخوابند.

۶۵         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ فَقْدُ الاَْحِبَّةِ غُرْبَةٌ.
         و آن حضرت فرمود: از دست رفتن دوستان غربت است.

۶۶         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ فَوْتُ الْحاجَةِ اَهْوَنُ مِنْ طَلَبِها اِلى
         و آن حضرت فرمود: به حاجت نرسيدن آسانتر از درخواست آن
             غَيْرِ اَهْلِها.
             از نـااهـل است.

۶۷         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ لاتَسْتَح  ِ مِنْ اِعْطاءِ الْقَليلِ فَاِنَّ الْحِرْمانَ
         و آن حضرت فرمود: از عطاى اندك حيا مكن، كه نوميد كردن
             اَقَـلُّ مِنْـهُ .
             كمتر از آن است.

۶۸         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ الْعَفافُ زينَةُ الْفَقْرِ، وَ الشُّكْرُ زينَةُ الْغِنى.
         و آن حضرت فرمود: پاكدامنى زينت تهيدستى ، و شكر زينت توانگرى است.

۶۹         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اِذا لَمْ يَكُنْ ما تُريدُ فَلاتُبَلْ كَيْفَ كُنْتَ.
         و آن حضرت فرمود: هرگاه آنچه خواهى نباشد، از اينكه چگونه باشى باك مدار.

۷۰         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ لاَ يُرَى الْجاهِلُ اِلاّ مُفْرِطاً اَوْ مُفَرِّطاً.
         و آن حضرت فرمود: نادان جز به افراط و تفريط ديده نشود.

۷۱         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اِذا تَمَّ الْعَقْلُ نَقَصَ الْكلامُ.
         و آن حضرت فرمود: چون عقل كامل شود سخن كم گردد.

۷۲         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ الدَّهْرُ يُخْلِقُ الاَْبْدانَ، وَ يُجَدِّدُ الاْمالَ،
         و آن حضرت فرمود: روزگار بدنها را كهنه، و اميدها را نو،
             وَ يُقَرِّبُ الْمَنِيَّةَ، وَ يُباعِدُ الاُْمْنِيَّةَ. مَنْ ظَفِرَ بِهِ نَصِبَ،
             و مرگ را نزديك، و آرزو را دور مى كند. آن كه به روزگار دست يافت ناراحتى ديد،             
وَ مَـنْ فاتَـهُ تَعِـبَ .

             و هر كه آن را از دست داد در سختى افتاد.

۷۳         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ مَنْ نَصَبَ نَفْسَهُ لِلنّاسِ اِماماً فَعَلَيْهِ اَنْ
         و آن حضرت فرمود: آن كه خود را در مرتبه پيشوايى قرار مى دهد بايد
             يَبْدَأَ بِتَعْليمِ نَفْسِهِ قَبْلَ تَعْليمِ غَيْرِهِ، وَلْيَكُنْ تَأْديبُهُ بِسيرَتِهِ
             پيش از مؤدب نمودن مردم به مؤدب نمودن خود اقدام كند، و پيش از آنكه ديگران
             قَبْلَ تَأْديبِهِ بِلِسانِهِ، وَ مُعَلِّمُ نَفْسِهِ وَ مُوَدِّبُها اَحَقُّ بِالاِْجْلالِ
             را به گفتار ادب نمايد، بايد به كردارش مؤدب به آداب كند، و آن كه خود را بياموزد
             مِــنْ مُعَـلِّـمِ الـنّـاسِ وَ مُـوَدِّبِـهِـمْ .
             و ادب نمايد به تعظيم سزاوارتر است از كسى كه فقط ديگران را بياموزد و تأديب كند.

۷۴         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ نَفَسُ الْمَرْءِ خُطاهُ اِلى اَجَلِهِ.
         و آن حضرت فرمود: نفس كشيدن انسان گام برداشتن او به سوى مرگ است.

۷۵         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ كُلُّ مَعْدُود مُنْقَض،وَكُلُّ مُتَوَقَّع   آت.
         و آن حضرت فرمود: هر شمرده شده اى تمام شدنى، و هر انتظاركشيده اى رسيدنى است.

۷۶         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اِنَّ الاُْمُورَ اِذَا اشْتَبَهَتِ اعْتُبِرَ آخِرُها
         و آن حضرت فرمود: زمانى كه امور مشتبه شود، پايان آنها به اوّلشان
             بِـاَوَّلِـها .
             سنجيده شود.

۷۷         ] وَ مِنْ خَبَرِ ضِرارِ بْنِ ضَمْرَةَ الضِّبابِىِّ عِنْدَ دُخُولِهِ عَلى مُعاوِيَةَ وَ مَسْاَلَتِهِ
         از خبر ضِرار پسر ضَمره ضِبابى است وقتى بر معاويه وارد شد و معاويه
             لَهُ عَنْ اَميرِالْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلامُ، قالَ: فَاَشْهَدُ لَقَدْ رَاَيْتُهُ فى بَعْضِ
             در رابطه با اميرالمؤمنين عليه السلام از او پرسيد، ضرار گفت: شهادت مى دهم كه او را در بعضى از
             مَواقِفِهِ وَ قَدْ اَرْخَى اللَّيْلُ سُدُولَهُ، وَ هُوَ قائِمٌ فى مِحْرابِهِ،
             مواقف ديدم به وقتى كه شب پرده هاى خود را فروافكنده بود، و او در محرابش به عبادت ايستاده،
             قابِضٌ عَلى لِحْيَتِهِ، يَتَمَلْمَلُ تَمَلْمُلَ السَّليمِ، وَ يَبْكى
             و محاسنش را به دست گرفته وچون شخص مارگزيده به خود مى پيچيد، و مانند انسان
             بُكاءَ الْحَـزينِ، وَ يَقُـولُ:[
             غمگين گريه مى كرد و مى گفت:
             يا دُنْيا، يا دُنْيا، اِلَيْكِ عَنّى، اَ بى تَعَرَّضْتِ؟! اَمْ اِلَىَّ
             اى دنيا، اى دنيا، از من دورى گزين، خود را به من عرضه مى كنى؟! يا آرزومندم
             تَشَوَّقْتِ؟! لا حانَ حينُكِ، هَيْهاتَ! غُرّى غَيْرى، لاحاجَةَ
             شده اى؟! زمان وصالت نزديك مباد، هرگز! غير مرا فريب ده، كه مرا به تو
             لى فيكِ، قَدْ طَلَّقْتُكِ ثَلاثاً لارَجْعَةَ فيها. فَعَيْشُكِ قَصيرٌ، وَ
             نيازى نيست، تو را سه طلاقه كرده ام كه آن را بازگشتى نيست. زندگيت كوتاه،
             خَطَرُكِ يَسيرٌ، وَ اَمَلُكِ حَقيرٌ. آهِ مِنْ قِلَّةِ الزّادِ، وَ طُولِ
             بزرگيت اندك، و مرادت كوچك است. آه از كمى زاد، و درازى
             الطَّريقِ، وَ بُعْدِ السَّفَرِ، وَ عَظيمِ الْمَوْرِدِ!
             راه  ، و دورى ســفر  ، و عظمــت قيـامـت!

۷۸         ] وَ مِنْ كَلام لَهُ عَلَيْهِ السّلاَمُ لِلسّائِلِ الشّامِىِّ لَمّا سَاَلَهُ: اَكانَ مَسيرُنا
         از سخنان آن حضرت است در پاسخ مردى از اهل شام زمانى كه پرسيد: آيا رفتن ما
             اِلَى الشّامِ بِقَضاء مِنَ اللّهِ وَ قَدَر؟ بَعْدَ كَلام طَويل هذا مُخْتارُهُ:[
             به سوى شام به قضاء و قدرالهى بود؟ پس از گفتارى طولانى كه اين برگزيده اى ازآن است:
             وَ يْحَكَ! لَعَلَّكَ ظَنَنْتَ قَضاءًلازِماً وَ قَدَراً حاتِماً؟!وَ لَوْ كانَ
             واى بر تو! شايد قضاء لازم و قَدَر حتم را گمان برده اى؟! اگر اين گونه     
ذلِكَ كَذلِكَ لَبَطَلَ الثَّوابُ وَالْعِقابُ، وَسَقَطَ الْوَعْدُ وَالْوَعيدُ.

             بود هرآينه پاداش و عقاب باطل، و بشارت و تهديد ساقط مى شد.
             اِنَّ اللّهَ سُبْحانَهُ اَمَرَ عِبادَهُ تَخْييراً، وَ نَهاهُمْ تَحْذيراً،
             خداوند سبحان بندگانش را بر اساس اختيار آنان امر فرموده، و محض ترساندن نهى نموده،
             وَ كَلَّفَ يَسيراً، وَلَمْ يُكَلِّفْ عَسيراً، وَ اَعْطى عَلَى الْقَليلِ كَثيراً،
             آسان را به آنان تكليف كرده، و سخت را تكليف نكرده، به اندك عمل عطاى بسيار عنايت كرده،
             وَ  لَمْ  يُعْـصَ مَغْلُـوباً  ، وَ  لَمْ  يُطَـعْ مُكْـرِهاً  ،
             از اين باب كه مغلوب خلق است نافرمانى نشده، و خلق فرمانش را برده اند نه از جهت اينكه مجبورشان كرده،
             وَ لَمْ يُرْسِلِ الاَْنْبِياءَ لَعِباً، وَ لَمْ يُنْزِلِ الْكُتُبَ لِلْعِبادِ عَبَثاً،
             ارسال انبياء بازيچه نيست، و كتب آسمانى را براى بندگان به بيهودگى نفرستاده،
             وَ لا خَلَقَ السَّمواتِ وَالاَْرْضَ وَ ما بَيْنَهُما باطِلاً،
             و آسمانها و زمين و آنچه بين آنهاست را بر وجه باطل نيافريده،
             «ذلِكَ ظَنُّ الَّذينَ كَفَرُوا،فَوَيْلٌ لِلَّذينَ كَفَرُوا مِنَ النّارِ».
             «اين گمان مردمى است كه كافر شدند، پس واى بر كافران از عذاب دوزخ».

۷۹         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ خُذِ الْحِكْمَةَ اَنّى كانَتْ، فَاِنَّ الْحِكْمَةَ
         و آن حضرت فرمود: حكمت را هر جا هست فرا گيريد، كه حكمت در سينه
             تَكُونُ فى صَدْرِ الْمُنافِقِ فَتَلَجْلَجُ فى صَدْرِهِ حَتّى تَخْرُجَ
             منافق هم هست، در آنجا قرار نمى گيرد تا بيرون آيد و در سينه
             فَتَسْكُنَ اِلى صَواحِبِها فى صَدْرِ الْمُؤْمِنِ.
             مـؤمن بـا ديگـر يـارانـش آرام گيـرد  .

۸۰         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ فى مِثْلِ ذلِكَ: [ الْحِكْمَةُ ضالَّةُ الْمُؤْمِنِ،
         و آن حضرت در همين زمينه فرمود: حكمت گمشده مؤمن است،
             فَخُذِ الْحِكْمَةَ وَ لَوْ مِنْ اَهْلِ النِّفاقِ.
             پس حكمت را فراگير گرچه از اهل نفاق باشد.

۸۱         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ قيمَةُ كُلِّ امْرِئ ما يُحْسِنُهُ.
         و آن حضرت فرمود: قيمت هر مرد كارى است كه آن را نيكو انجام مى دهد.
             ] وَ هذِهِ الْكَلِمَةُ الَّتى لاتُصابُ لَها قيمَةٌ، وَ لاتُوزَنُ بِها حِكْمَةٌ، وَ لاتُقْرَنُ
             اين سخنى است كه نمى توان برايش قيمت گذاشت، و حكمتى را با آن سنجيد، و كلامى را
             اِلَيْها كَلِمَـةٌ.[
             با آن برابر نمود.

۸۲         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اُوصيكُمْ بِخَمْس لَوْ ضَرَبْتُمْ اِلَيْها
         و آن حضرت فرمود: شما را به پنج برنامه وصيت مى كنم كه اگر براى يافتنش مشقت سفرى
             آباطَ الاِْبِلِ لَكانَتْ لِذلِكَ اَهْلاً: لايَرْجُوَنَّ اَحَدٌ مِنْكُمْ اِلاّ
             سخت را عهده دار شويد هرآينه سزاوار است: احدى از شما جز به پروردگارش اميد
             رَبَّهُ، وَ لايَخافَنَّ اِلاّ ذَنْبَهُ، وَ لايَسْتَحِيَنَّ اَحَدٌ مِنْكُمْ اِذا سُئِلَ
             نبندد، و جز از گناهش وحشت نكند، و از اعلامِ «نمى دانم» به وقت پرسش شدن از چيزى
             عَمّا لايَعْلَمُ اَنْ يَقُولَ لااَعْلَمُ، وَ لايَسْتَحِيَنَّ اَحَدٌ اِذا لَمْ يَعْلَمِ
             كه نمى داند حيا نكند، و از آموختن علمى كه دارا نيست شرم
             الشَّىْءَ اَنْ يَتَعَلَّمَهُ. وَ عَلَيْكُمْ بِالصَّبْرِ، فَاِنَّ الصَّبْرَ مِنَ
             ننمايد. و بر شما باد به شكيبايى، چه اينكه شكيبايى نسبت به
             الاْيمانِ كَالرَّأْسِ مِنَ الْجَسَدِ، وَ لاخَيْرَ فى جَسَد لارَأْسَ
             ايمان به منزله سر نسبت به بدن است; در بدنى كه سر
             مَعَهُ  ، وَ لا فى ايمان لاصَبْرَ مَعَهُ .
             نيست، و در ايمانى كه شكيبايى نباشد خيرى نيست.             

۸۳         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ لِرَجُل اَفْرَطَ فِى الثَّناءِ عَلَيْهِ، وَ كانَ لَهُ
         و آن حضرت به مردى كه در ستايش حضرت افراط كرد ولى نظر خوبى درباره آن حضرت
             مُتَّهِماً: [ اَنَا دُونَ ما تَقُولُ، وَ فَوْقَ ما فى نَفْسِكَ.
             نداشت فرمود: من از آنچه مى گويى پايين تر، و از آنچه در اعتقاددارى برترم.

۸۴         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ بَقِيَّةُ السَّيْفِ اَبْقى عَدَداً، وَ اَكْثَرُ وَلَداً.
         و آن حضرت فرمود: به جا ماندگان از جنگ عددشان پايدارتر، و توالد و تناسلشان بيشتر است.

۸۵         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ مَنْ تَرَكَ قَوْلَ «لا اَدْرى» اُصيبَتْ
         و آن حضرت فرمود: كسى كه كلمه «نمى دانم» را از دست بگذارد تير هلاكت بر مواضع حساس
             مَـقـاتِـلُـهُ .
             كشتنى اش نشيند.

۸۶         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ:[ رَأْىُ الشَّيْخ  ِ اَحَبُّ اِلَىَّ مِنْ جَلَدِ الْغُلامِ.
         و آن حضرت فرمود: تدبير پيرمرد را از رشادت جوان دوست تر دارم.
             ] وَ رُوِىَ:[ مِنْ مَشْهَدِ الْغُلامِ.
             ]در روايتى ديگر: [ از جنگيدن جوان دوست تر دارم.

۸۷         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ عَجِبْتُ لِمَنْ يَقْنَطُ وَ مَعَهُ الاِْسْتِغْفارُ.
         و آن حضرت فرمود: از كسى كه مأيوس است درشگفتم در حالى كه استغفار با اوست.

۸۸         وَ حَكى عَنْهُ اَبُوجَعْفَر مُحَمَّدُ بْنُ عَلِىٍّ الْباقِرُ عَلَيْهِمَاالسّلامُ اَنَّهُ قالَ:[
         ابوجعفر محمّدبن على باقر عليهماالسلام از حضرت روايت كرده كه فرمود:
             كانَ فِى الاَْرْضِ اَمانانِ مِنْ عَذابِ اللّهِ، وَ قَدْ رُفِعَ اَحَدُهُما
             دو امان از عذاب خدا در زمين بود، يكى از آنها برداشته شد،
             فَدُونَكُمُ الاْخَرَ، فَتَمَسَّكُوا بِهِ. اَمَّا الاَْمانُ الَّذى رُفِعَ فَهُوَ
             پس ديگرى را كه باقى مانده بگيريد و به آن چنگ بزنيد. اما امانى كه برداشته شد
             رَسُولُ اللّهِ صَلَّى اللّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ. وَ اَمَّا الاَْمانُ الْباقى
             رسول خداست صلّى اللّه عليه و آله. و امّا امانى كه باقى است
             فَالاِْسْتِغْفارُ، قالَ اللّهُ تَعالى: «وَ ما كانَ اللّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَ اَنْتَ
             استغفار است، خداوند بزرگ فرمود: «خداوند آنان را عذاب نمى كند در حالى كه تو
             فيهِمْ، وَ ما كانَ اللّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ».
             در ميان آنانى، و عذابشان نمى نمايد در حالى كه به استغفار مشغولند».
             ] وَ هذا مِنْ مَحاسِنِ الاِْسْتِخْراج  ِ، وَ لَطائِفِ الاِْسْتِنْباطِ.[
             اين بيان از محاسن استخراج و لطائف استنباط حضرت از قرآن است.

۸۹         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ مَنْ اَصْلَحَ ما بَيْنَهُ وَ بَيْنَ اللّهِ، اَصْلَحَ
         و آن حضرت فرمود: هر كس آنچه را ميان او و خداست اصلاح نمايد،
             اللّهُ ما بَيْنَهُ وَ بَيْنَ النّاسِ. وَ مَنْ اَصْلَحَ اَمْرَ آخِرَتِهِ، اَصْلَحَ
             خداوند آنچه را بين او و مردم است اصلاح كند. و هر كس كار آخرتش را به اصلاح
             اللّهُ لَهُ اَمْرَ دُنْياهُ. وَ مَنْ كانَ لَهُ مِنْ نَفْسِهِ واعِظٌ كانَ عَلَيْهِ مِنَ
             آورد، خداوند كار دنيايش را اصلاح كند. و آن را كه از خود بر خود واعظ است از
             اللّـهِ حافِـظٌ .
             خدا بر او نگهبان است.

۹۰         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ الْفَقيهُ كُلُّ الْفَقيهِ مَنْ لَمْ يُقَنِّطِ النّاسَ
         و آن حضرت فرمود: فهميده كامل كسى است كه مردم را از
             مِنْ رَحْمَةِ اللّهِ، وَ لَمْ يُؤْيِسْهُمْ مِنْ رَوْح  ِ اللّهِ، وَ لَمْ يُؤْمِنْهُمْ
             رحمت خدا نااميد نكند، و از لطف الهى مأيوس نسازد، و از مجازات حق
             مِنْ مَكْرِ اللّهِ.
            ايـمـن ننـمايـد.             

۹۱         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اِنَّ هذِهِ الْقُلُوبَ تَمَلُّ كَما تَمَلُّ
         و آن حضرت فرمود: دلها همچون بدنها خسته مى شود،
             الاَْبْدانُ، فَابْتَغُوا لَها طَرائِفَ الْحِكَمِ.
             براى رفع ملالت دلها لطائف حكمت را بجوييد.

۹۲         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اَوْضَعُ الْعِلْمِ ما وَقَفَ عَلَى اللِّسانِ،
         و آن حضرت فرمود: پست ترين دانش آن است كه سر زبان مانده،
             وَ اَرْفَعُهُ ما ظَهَرَ فِى الْجَوارِح  ِ وَ الاَْرْكانِ.
             و برترين دانش آن اسـت كه اثرش در اندام و اركان ظاهـر گردد.

۹۳         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ لايَقُولَنَّ اَحَدُكُمْ: «اللَّهُمَّ اِنّى اَعُوذُ بِكَ
         و آن حضرت فرمود: كسى از شما نگويد: «الهى، از امتحان به تو
             مِنَ الْفِتْنَةِ» لاَِنَّهُ لَيْسَ اَحَدٌ اِلاّ وَ هُو مُشْتَمِلٌ عَلى فِتْنَة.
             پناه مى برم» چه اينكه كسى نيست مگر اينكه مشمول امتحان است.
             وَلكِنْ مَنِ اسْتَعاذَ فَلْيَسْتَعِذْ مِنْ مُضِلاّتِ الْفِتَنِ، فَاِنَّ اللّهَ
             اما اگر كسى خواست از خدا پناه جويد بايد از فتنه هاى گمراه كننده پناه جويد، خداوند
             سُبْحانَهُ يَقُولُ: «وَ اعْلَمُوا اَنَّما اَمْوالُكُمْ وَ اَوْلادُكُمْ فِتْنَةٌ».
             سبحان مى فرمايد: «بدانيد كه اموال و فرزندانتان مايه امتحانند».
             وَ مَعْنى ذلِكَ اَنَّهُ سُبْحانَهُ يَخْتَبِرُهُمْ بِالاَْمْوالِ وَ الاَْوْلادِ
             معنى آيه اين است كه خداوند آنان را به اموال و فرزندان
             لِيَتَبَيَّنَ السّاخِطَ لِرِزْقِهِ وَالرّاضِىَ بِقِسْمِهِ، وَ اِنْ كانَ سُبْحانَهُ
             آزمايش مى كند تا ناخشنود از رزق او و راضى به نصيب او را معلوم سازد، اگر چه
             اَعْلَمَ بِهِمْ مِنْ اَنْفُسِهِمْ، وَلكِنْ لِتَظْهَرَ الاَْفْعالُ الَّتى بِها
             خداوند سبحان از خود آنها به آنها آگاهتر است، ولى آزمايش براى اين است كه
             يُسْتَحَقُّ الثَّوابُ وَالْعِقابُ، لاَِنَّ بَعْضَهُمْ يُحِبُّ الذُّكُورَ وَ
             كارهايى كه سزاوار ثواب و اعمالى كه موجب كيفر است آشكار گردد، زيرا بعضى از
             يَكْرَهُ الاِْناثَ، وَ بَعْضَهُمْ يُحِبُّ تَثْميرَ الْمالِ وَ يَكْرَهُ انْثِلامَ
             مردم عاشق فرزند پسر و متنفر از دخترند، و برخى عاشق افزايش مال و ناراحت از
             الْـحـالِ .
             نقصان ثروتند.
             ] وَ هذا مِنْ غَريبِ ما سُمِعَ مِنْهُ فِى التَّفْسيرِ.[
             اين از تفسيرهاى اعجاب آور است كه از حضرت شنيده شده.

۹۴         ] وَ سُئِلَ عَلَيْهِ السَّلامُ عَنِ الْخَيْرِ ما هُوَ؟ فَقالَ: [ لَيْسَ الْخَيْرَ اَنْ يَكْثُرَ
         درباره خير از حضرت سؤال شد فرمود: خير افزون شدن
             مالُكَ وَ وَلَدُكَ، وَلكِنَّ الْخَيْرَ اَنْ يَكْثُرَ عِلْمُكَ، وَ اَنْ يَعْظُمَ
             مال و فرزند نيست، خير آن است كه دانشت زياد، و بردباريت
             حِلْمُكَ، وَاَنْ تُباهِىَ النّاسَ بِعِبادَةِ رَبِّكَ، فَاِنْ اَحْسَنْتَ
             بزرگ گردد، و به بندگى پروردگارت به مردم مباهات نمايى، پس اگر خوبى كردى
             حَمِدْتَ اللّهَ، وَ اِنْ اَسأْتَ اسْتَغْفَرْتَ اللّهَ. وَ لاخَيْرَ فِى
             خدا را شكر كنى، و اگر بدى نمودى به طلب مغفرت برخيزى. خيرى در
             الدُّنْيا اِلاّ لِرَجُلَيْنِ: رَجُل اَذْنَبَ ذُنُوباً فَهُوَ يَتَدارَكُها بِالتَّوْبَةِ،
             دنيا نيست مگر براى دو نفر: مردى كه مرتكب گناهانى شده و با توبه جبران نمايد،
             وَ رَجُل يُسارِعُ فِى الْخَيْراتِ.
             و مردى كه به جانب كارهاى خير مى شتابد.

۹۵         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ لايَقِلُّ عَمَلٌ مَعَ التَّقْوى، وَ كَيْفَ يَقِلُّ
         و آن حضرت فرمود: كم نيست عملى كه با تقوا همراه است، و عملى كه پذيرفته حق        
مـا يُـتَـقَـبَّـلُ ؟!

  است چگونه اندك باشد؟!

۹۶         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اِنَّ اَوْلَى النّاسِ بِالاَْنْبِياءِ اَعْلَمُهُمْ بِما
         و آن حضرت فرمود: نزديك ترين مردم به انبيا آگاه ترين آنان است به آنچه آنها
             جـاءُوا بِهِ. ] ثُمَّ تَلا عَلَيْهِ السَّلامُ:[
             از جانب حق آورده اند. سپس اين آيه را تلاوت فرمود:
             «اِنَّ اَوْلَى النّاسِ بِاِبْراهيمَ لَلَّذينَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِىُّ
             «نزديك ترين مردم به ابراهيم آنهايند كه از او پيروى كردند و اين پيامبر اسلام
             وَالَّذينَ آمَنُوا.» ] ثُمَّ قالَ:[ اِنَّ وَلِىَّ مُحَمَّد مَنْ اَطاعَ اللّهَ وَ اِنْ
             و گرويدگان به اويند.» سپس فرمود: دوست محمّد(ص) كسى است كه خدا را اطاعت كند هرچند
             بَعُدَتْ لُحْمَتُهُ، وَ اِنَّ عَدُوَّ مُحَمَّد مَنْ عَصَى اللّهَ وَ اِنْ
             پيوندش با محمّد دور باشد، و دشمن محمّد(ص) كسى است كه خدا را نافرمانى نمايد هرچند
             قَـرُبَـتْ قَـرابَـتُـهُ .
             قرابتش به آن حضرت نزديك باشد.

۹۷         ] وَقَدْ سَمِعَ عَلَيْهِ السَّلامُ رَجُلاً مِنَ الْحَرُورِيَّةِ، يَتَهَجَّدُ وَ يَقْرَاُ، فَقالَ:[
         آن حضرت شنيد كه مردى از حروريّه (خوارج) به نماز شب وخواندن قرآن مشغول است، فرمود:
             نَوْمٌ عَلى يَقين خَيْرٌ مِنْ صَلاة فى شَكٍّ.
             خواب بر يقين بهتر از نماز در شك است.

۹۸         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اِعْقِلُوا الْخَبَرَ اِذا سَمِعْتُمُوهُ عَقْلَ
         و آن حضرت فرمود: خبرى را كه شنيديد نگهدارى كنيد نگهدارى با عمل
             رِعايَة لا عَقْلَ رِوايَة، فَاِنَّ رُواةَ الْعِلْمِ كَثيرٌ، وَ رُعاتَهُ قَليلٌ.
             نه نگهدارى با نقل كردن، كه راويان دانش بسيار، و رعايت كنندگان آن اندك اند.

۹۹         ] وَ قَدْ سَمِعَ عَلَيْهِ السَّلامُ رَجُلاً يَقُولُ: «اِنّا لِلّهِ وَ اِنّا اِلَيْهِ راجِعُونَ»، فَقالَ:[
         آن حضرت شنيد مردى كه مى گويد: «انا للّه و انّا اليه راجعون» فرمود:
             اِنَّ قَوْلَنا: «اِنّا لِلّهِ» اِقْرارٌ عَلى اَنْفُسِنا بِالْمُلْكِ، وَ قَوْلَنا:
             گفتار ما «انّا للّه» اقرار ماست به پادشاهى حق، و سخن ما
             «وَ اِنّا اِلَيْهِ راجِعُونَ» اِقْرارٌ عَلى اَنْفُسِنا بِالْهُلْكِ.
             «و انّا اليه راجعون» اعتراف ماست به هلاك شدنمان.

۱۰۰         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ وَ قَدْ مَدَحَهُ قَوْمٌ فى وَجْهِهِ:[ اللّهُمَّ اِنَّكَ اَعْلَمُ بِى
         گروهى در مقابلش او را ستودند، فرمود: پروردگارا، از من به من
             مِنْ نَفْسى، وَ اَنَا اَعْلَمُ بِنَفْسى مِنْهُمْ. اللّهُمَّ اجْعَلْنا خَيْراً مِمّا
             آگاه ترى، و من به خودم از آنها داناترم. خدايا، ما را بهتر از آنچه به ما گمان دارند
             يَظُنُّونَ، وَ اغْفِرْلَنا ما لايَعْلَمُونَ.
             قرار ده، و از ما آنچه را كه خبر ندارند بيامرز.

۱۰۱         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ لايَسْتَقيمُ قَضاءُ الْحَوائِج  ِ اِلاّ بِثَلاث:
         و آن حضرت فرمود: روا كردن حاجات جز به سه چيز مستقيم نشود:
             بِاسْتِصْغارِها لِتَعْظُمَ، وَ بِاسْتِكْتامِها لِتَظْهَرَ، وَ بِتَعْجيلِها
             به كوچك شمردن آن تانزد حق بزرگ شود، به پنهان داشتن آن تا ظاهر گردد، و به شتاب
             لِـتَـهْـنَـاَ  .
             در انجامش تا براى حاجتمند گوارا شود.

۱۰۲         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ يَأْتى عَلَى النّاسِ زَمانٌ لايُقَرَّبُ فيهِ اِلاَّ
         و آن حضرت فرمود: مردم را روزگارى آيد كه جز سخن چين
             الْماحِلُ، وَ لايُظَرَّفُ فيهِ اِلاَّ الْفاجِرُ، وَ لايُضَعَّفُ فيهِ اِلاَّ
             مقرّب نشود، و غير بدكار خوش طبع و مقبول نيفتد، و جز             
الْمُنْصِفُ. يَعُدُّونَ الصَّدَقَةَ فيهِ غُرْماً، وَصِلَةَ الرَّحِمِ مَنّاً،

             منصف را ناتوان نشمارند. كمك به محتاجان را خسارت دانند، صله رحم را منّت
             وَالْعِبادَةَ اسْتِطالَةً عَلَى النّاسِ. فَعِنْدَ ذلِكَ يَكُونُ السُّلْطانُ
             گذارند، و بندگى را سبب برترى جويى بر مردم قرار دهند. در آن زمان حكومت
             بِمَشُورَةِ الاِْماءِ، وَ اِمارَةِ الصِّبْيانِ، وَ تَدْبيرِ الْخِصْيانِ.
             به مشورت كنيزان، و فرمانروايى بچه ها و تدبير خواجه سراهاست.

۱۰۳         ] وَ قَدْ رُئِىَ عَلَيْهِ اِزارٌ خَلَقٌ مَرْقُوعٌ، فَقيلَ لَهُ فى ذلِكَ فَقالَ:[ يَخْشَعُ لَهُ
         جامه كهنه و وصله دارى بر تن حضرت ديده شد، سبب پرسيدند، فرمود: به خاطر آن دل
             الْقَلْبُ، وَ تَذِلُّ بِهِ النَّفْسُ، وَ يَقْتَدى بِهِ الْمُؤْمِنُونَ. اِنَّ الدُّنْيا
             خاشع مى شود، و نفس خوار مى گردد، و اهل ايمان به آن اقتدا مى كنند. دنيا
             وَ الاْخِرَةَ عَدُوّانِ مُتَفاوِتانِ، وَ سَبيلانِ مُخْتَلِفانِ، فَمَنْ
             و آخرت دو دشمن متفاوتند، و دو راه مختلف، پس كسى كه
             اَحَبَّ الدُّنْيا وَ تَوَلاّها اَبْغَضَ الاْخِرَةَ وَ عاداها.
             دنيا را دوست داشت و مهرش را به دل جاى داد آخرت را دشمن داشت و با آن دشمنى نمود.
             وَ هُما بِمَنْزِلَةِ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ، وَ ماش بَيْنَهُما،
             دنيا و آخرت به منزله مشرق و مغربند، و رونده بين آن دو
             كُلَّما قَرُبَ مِنْ واحِد بَعُدَ مِنَ الاْخَرِ، وَ هُما بَعْدُ
             هرمقدار به يكى نزديك شود از ديگرى دور مى شود، اين دو در ناسازگارى باهم به مانند
             ضَـرَّتــانِ .
             دو هوو مى باشند.

۱۰۴         ] وَ عَنْ نَوْف الْبِكالِىِّ، قالَ: راَيْتُ اَميرَالْمُؤْمِنينَ عَلَيْهِ السّلامُ ذاتَ لَيْلَة وَ قَدْ
         خبر از نوف بِكالى است كه گفت: شبى اميرالمؤمنين عليه السلام را ديدم از
             خَرَجَ مِنْ فِراشِهِ، فَنَظَرَ فِى النُّجُومِ، فَقالَ لى: يا نَوْفُ! اَ راقِدٌ اَنْتَ اَمْ رامِقٌ؟
             بسترش بيرون شد، به ستارگان ديده دوخت، سپس به من گفت: اى نوف! خوابى يا بيدار؟
             فَقُلْتُ: بَلْ رامِقٌ يا اَميرَالْمُؤْمِنينَ، قالَ:[
             گفتم: بيدارم يا اميرالمؤمنين، فرمود:
             يا نَوْفُ طَوبى لِلزّاهِدينَ فِى الدُّنْيا، الرّاغِبينَ فِى الاْخِرَةِ.
             اى نوف، خوشا به حال زاهدان در دنيا، و دلدادگان به آخرت.
             اُولئِكَ قَوْمٌ اتَّخَذُوا الاَْرْضَ بِساطاً، وَ تُرابَها فِراشاً، وَ ماءَها
             آنان مردمى هستند كه زمين را فرش، و خاكش را بستر، و آبش را
             طيباً، وَالْقُرْآنَ شِعاراً، وَالدُّعاءَ دِثاراً، ثُمَّ قَرَضُوا الدُّنْيا
             شربت خوشگوار قرار دادند، قرآن را لباس دل، و دعا را جامه رو نموده، و دنيا
             قَرْضاً عَلى مِنْهاج  ِ الْمَسيح  ِ!
             را بر طريقه مسيح از خود بريدند چه بريدنى!
             يا نَوْفُ، اِنَّ داوُدَ عَلَيْهِ السَّلامُ قامَ فى مِثْلِ هذِهِ السّاعَةِ مِنَ
             اى نوف، داود عليه السّلام در مانند اين ساعت از شب برخاست
             اللَّيْلِ، فَقالَ: اِنَّها ساعَةٌ لايَدْعُو فيها عَبْدٌ اِلاَّ اسْتُجيبَ لَهُ،
             و گفت: اين ساعتى است كه عبد در اين ساعت دعا نمى كند مگر اينكه مستجاب شود،
             اِلاّ اَنْ يَكُونَ عَشّاراً، اَوْ عَريفاً، اَوْ شُرْطِيّاً، اَوْ صاحِبَ
             مگر دعاى باج گير، يا گزارشگر وضع مردم به حاكم ستمگر، يا داروغه ظالم،
             عَرْطَبَة ] وَ هِىَ الطُّنْبُورُ[ اَوْ صاحِبَ كُوبَة ] وَ هِىَ الطَّبْلُ. وَ قَدْ قيلَ
             يا نوازنده عَرطبه يعنى طنبور، و كوبه يعنى طبل. و گفته
             اَيْضاً: اِنَّ الْعَرْطَبَةَ الطَّبْلُ، وَالْكُوبَةَ الطُّنْبُورُ.[
                              شـده : عرطبه طبـل ، و كوبه طنبـور است .             

۱۰۵         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ اِنَّ اللّهَ افْتَرَضَ عَلَيْكُمُ
         و آن حضرت فرمود: خداوند واجباتى را برعهده شما گذاشته،
             الْفَرائِضَ فَلاتُضَيِّعُوها، وَ حَدَّ لَكُمْ حُدُوداً فَلاتَعْتَدُوها،
             آن را ضايع نكنيد، و حدودى را مقرّر فرموده از آن تجاوز ننماييد،
             وَ نَهاكُمْ عَنْ اَشْياءَ فَلاتَنْتَهِكُوها، وَ سَكَتَ لَكُمْ عَنْ
             و از امورى نهى نموده حرمت آن را از بين نبريد، و مسائلى را بر شما تكليف نكرده و آنها را از روى
             اَشْياءَ وَ لَمْ يَدَعْها نِسْياناً فَلاتَتَكَلَّفُوها.
             فراموشى وانگذاشته پس خود را نسبت به آنها در زحمت نيندازيد.

۱۰۶         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ لايَتْرُكُ النّاسُ شَيْئاً مِنْ اَمْرِ دينِهِمْ
         و آن حضرت فرمود: مردم چيزى از برنامه دينشان را براى بهبود دنيايشان
۰         لاِسْتِصْلاح  ِ دُنْياهُمْ، اِلاّ فَتَحَ اللّهُ عَلَيْهِمْ ما هُوَ اَضَرُّ مِنْهُ.
         ترك نمى كنند، مگر آنكه خداوند زيانبارتر از آن را در كف دستشان مى نهد.

۱۰۷         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ رُبَّ عالِم قَدْ قَتَلَهُ جَهْلُهُ، وَ عِلْمُهُ مَعَهُ
         و آن حضرت فرمود: بسا دانشمندى كه نادانيش او را به كشتن دهد، در حالى كه دانشش با
             لايَـنْـفَـعُـهُ  .
             اوست ولى سودى به او ندهد.

۱۰۸         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ لَقَدْ عُلِّقَ بِنِياطِ هذَا الاِْنْسانِ بَضْعَةٌ
         و آن حضرت فرمود: رگ اين انسان را قطعه گوشتى آويخته شده كه عجيب تر چيزى كه
             هِىَ اَعْجَبُ ما فيهِ وَ ذلِكَ الْقَلْبُ، وَ لَهُ مَوادٌّ مِنَ الْحِكْمَةِ،
             در وجود اوست آن است و آن قلب است، براى قلب مادّه هايى از حكمت
             وَ اَضْدادٌ مِنْ خِلافِها. فَاِنْ سَنَحَ لَهُ الرَّجاءُ اَذَلَّهُ الطَّمَعُ، وَ اِنْ
             و اضدادى مخالف آن است. اگر اميدى براى دل پديد آيد طمع خوارش كند، و چون
             هاجَ بِهِ الطَّمَعُ اَهْلَكَهُ الْحِرْصُ، وَ اِنْ مَلَكَهُ الْيَأْسُ قَتَلَهُ
             طمع در آن به هيجان آيد حرص آن را به هلاكت افكند، و اگر نوميدى بر آن چيره شود
             الاَْسَفُ، وَ اِنْ عَرَضَ لَهُ الْغَضَبُ اشْتَدَّ بِهِ الْغَيْظُ، وَ اِنْ
             حسرت او را از پاى درآورد، واگر كينه عارض اوگردد خشمش فزونى گيرد، و اگر رضا و
             اَسْعَدَهُ الرِّضى نَسِىَ التَّحَفُّظَ، وَ اِنْ غالَهُ الْخَوْفُ شَغَلَهُ
             خشنودى او را مساعدت نمايدمهارخويشتندارى را ازدست دهد. واگر ترس ناگهانى به او دست دهد
             الْحَذَرُ، وَ اِنِ اتَّسَعَ لَهُ الاَْمْنُ اسْتَلَبَتْهُ الْغِرَّةُ، وَ اِنْ اَفادَ مالاً
             احتياط و حذر مشغولش كند، و اگر ايمنى برايش فراخ گردد غفلت او را ربايد، و اگر مالى
             اَطْغاهُ الْغِنى، وَ اِنْ اَصابَتْهُ مُصيبَةٌ فَضَحَهُ الْجَزَعُ، وَ اِنْ
             به او رسد ثروت او را به سركشى اندازد، و اگر مصيبتى به او برسد جزع و فزع رسوايش
             عَضَّتْهُ الْفاقَةُ شَغَلَهُ الْبَلاءُ، وَ اِنْ جَهَدَهُ الْجُوعُ
             سازد، و اگر دچار تهيدستى شود بلا او را مشغول به خود كند، و اگر گرسنگى بر او سخت گيرد
             قَعَدَ بِهِ الضَّعْفُ، وَ اِنْ اَفْرَطَ بِهِ الشِّبَعُ كَظَّتْهُ الْبِطْنَةُ،
             ناتوانى وى را از پا درآورد، و اگر سيرى او از اندازه بگذرد شكم پرى گرفتار زحمت و اضطرابش نمايد.
             فَكُلُّ تَقْصير بِهِ مُضِرٌّ، وَ كُلُّ اِفْراط لَهُ مُفْسِدٌ.
             پس هر كمبودى براى او زيانبار، و هر افراطى فاسدكننده اوست.

۱۰۹         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ نَحْنُ النُّمْرُقَةُ الْوُسْطى، بِها يَلْحَقُ التّالى،
         و آن حضرت فرمود: ما تكيه گاهِ راه ميانه ايم، عقب مانده به آن برسد،
             وَ اِلَيْها يَرْجِعُ الْغالى.
             و پيشى گرفته به آن باز گردد.

۱۱۰         ] وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: [ لايُقيمُ اَمْرَ اللّهِ سُبْحانَهُ اِلاّ مَنْ
         و آن حضرت فرمود: فرمان حق را برپا نمى دارد مگر كسى كه سازش ندارد، و در برابر       
لايُصانِعُ، وَ لا يُضارِعُ، وَ لايَتَّبِعُ الْمَطامِعَ.

                     ديگران زبونى نمى كند، و دنبال طمعها نمى رود.

           نهج البلاغه

ارسال یک دیدگاه


کپی برداری مطالب تنها با ذکر منبع و لینک سایت مجاز می باشد♥ اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهــم ♥طراحی توسط بیگ تم

بازگشت به بالا
X بستن تبلیغات
X بستن تبلیغات